Ekonomski ukrepi v delovanju Srbske četniške organizacije v kosovskem in bitolskem vilajetu 1904–1908: študija primera
DOI:
https://doi.org/10.51663/pnz.66.1.04Ključne besede:
Osmansko cesarstvo, Srbija, Bolgarija, Makedonija, Stara Srbija, četniki, komiti, Notranja makedonsko-odrinska revolucionarna organizacija (NMORO), Bolgarska ekzarhijaPovzetek
Ekonomske metode so imele pomožno, a hkrati zelo pomembno vlogo v boju, ki so ga vodile gverilske enote Srbske četniške organizacije (SCO) v vilajetih Kosovo in Bitola Osmanskega cesarstva za dosego nacionalnih ciljev. Po zgledu in izkušnjah konkurenčnih komitskih organizacij (Makedonske revolucionarne organizacije – MRO; Bolgarsko-makedonsko-odrinske revolucionarne organizacije – BMORO; Tajne makedonsko-odrinske revolucionarne organizacije – TMORO; Notranje makedonsko-odrinske revolucionarne organizacije – NMORO) je tudi srbska revolucionarna struktura v Osmanskem cesarstvu uporabljala ekonomske ukrepe kot sredstvo za pridobivanje pravoslavnega prebivalstva Bitolskega in Kosovskega vilajeta v svoje vrste. Ker so se izvajale z namenom uresničevanja nacionalnih in državnih interesov Kraljevine Srbije, je navedene dejavnosti mogoče opredeliti kot obliko ekonomskega nacionalizma.
Literatura
Abu Jaber, Kamel S. “The Millet System in Nineteenth Century Ottoman Empire.” The Muslim World 57/3 (July 1967): 212–23. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1478-1913.1967.tb01260.x
Berger, Stefan and Thomas Fetzer, eds. Nationalism and the Economy: Explorations into a Neglected Relationship. Budapest: Central European University Press, 2019. DOI: https://doi.org/10.1515/9789633861998
Berger, Stefan and Storm Eric, eds. Writing the History of Nationalism. London: Bloomsbury Academic, 2019. DOI: https://doi.org/10.5040/9781350064348
Dakin, Douglas. The Greek Struggle in Macedonia 1897–1913. Thessaloniki: Institute for Balkan Studies, 1966.
Gostović, Milena. Kosovski vilajet 1879–1900. Godišnji izveštaji (salname). Novi Sad: Matica srpska, 2021. (Serbian Cyrillic)
Ilić, Vladimir. Srpska četnička akcija 1903–1912. Beograd: Ecolibri, 2006. (Serbian Cyrillic)
Ilić, Žarko. Geografska percepcija srpske zemlje i centralnog Balkana u novom veku – ime, prostor granica. Beograd: Huk izdavaštvo, in print. (Serbian Cyrillic)
Ilić, Žarko. “Srpska zemlja na jugu – između istorije i etnografije, teorije i prakse.” In Kralj Milan Obrenović, oslobodilac i reformator. Zasluge i poricanja. Tematski zbornik radova. Edited by Suzana Rajić and Žarko Ilić, 41–57. Beograd: Istraživačko-izdavački centar “Stari Vlah,” 2025. (Serbian Cyrillic)
Jagodić, Miloš. “Nufusko pitanje. Problem zvaničnog priznavanja srpske nacije u Turskoj 1894–1910.” Istorijski časopis 57 (2008): 343–53. (Serbian Cyrillic)
Jagodić, Miloš. Srpsko-albanski odnosi u Kosovskom vilajetu 1878–1912. Belgrade: Zavod za udžbenike. (Serbian Cyrillic)
Jovanović, Jovan M. Južna Srbija od kraja XVIII veka do oslobođenja. Beograd: TANESI, 1990. (Serbian Cyrillic)
Pejčić, Predrag. Četnički pokret u Kraljevini Srbiji 1903–1918. Kragujevac: Pogledi, 2007. (Serbian Cyrillic)
Rajić, Suzana. Aleksandar Obrenović. Vladar na prelazu vekova. Sukobljeni svetovi. Beograd: Srpska književna zadruga, 2014. (Serbian Cyrillic)
Rajić, Suzana. Vladan Đorđević. Biografija pouzdanog obrenovićevca. Beograd: Zavod za udžbenike, 2007. (Serbian Cyrillic)
Savić, Aleksandar M. “Od ejaleta i vilajeta do nahije – administrativna podela južnih srpskih krajeva (1834–1879).” In Novooslobođeni krajevi Srbije 1833–1878–1913. Edited by Suzana Rajić, Uroš Šešum, and Aleksandar M. Savić, 27–57. Belgrade: Centar za srpske studije, 2025. (Serbian Cyrillic)
Schultz, Helga and Eduard Kubů, eds. History and Culture of Economic Nationalism in East Central Europe. Berlin: Berliner Wissenschafts-Verlag, 2006.
Shaw, Stanford J. and Ezel Kural Shaw. History of Ottoman Empire and Modern Turkey. Volume II: Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey, 1808–1975. New York: Cambridge University Press, 1977. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511614972
Simeonov, Nikolay. “Struktura, metodi i zhertvi na srabskata vaorazhena propaganda v Makedonia (1904–1908).” Anamneza I/2 (2006). Accessed: 10 February 2026. http://anamnesis.info/broi2/Simeonov.pdf. (Bulgarian Cyrillic)
Storm, Eric. Nationalism: A World History. Princeton: Princeton University Press, 2024.
Suesse, Marvin. The Nationalist Dilemma: A Global History of Economic Nationalism, 1776–Present. Cambridge: Cambridge University Press, 2023. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108917087
Šešum, Uroš. Srpska četnička akcija (1897–1908). Oružana diplomatija. Novi Sad: Matica srpska, 2019. (Serbian Cyrillic)
Šešum, Uroš. “Srpska četnička organizacija u Staroj Srbiji 1903–1908. Terenska organizacija.” Srpske studije 2 (2011): 239–58. (Serbian Cyrillic)
Šešum, Uroš. “Društvo protiv Srba 1897–1902. Metodi i mere bugarske diplomatije, Egzarhije i Bugarsko-makedonsko odrinske revolucionarne organizacije protiv širenja srpskog uticaja u Južnoj Staroj Srbiji i Makedoniji 1897–1902.” Srpske studije 4 (2013): 73–103. (Serbian Cyrillic)
Šešum, Uroš. “O broju Srba u Južnoj Staroj Srbiji 1903–1908. Godine.” Vardarski zbornik 10 (2015): 147–70. (Serbian Cyrillic)
Šešum, Uroš. “Pretpostavke srpske crkveno-prosvetne politike u Skopskoj, Veleško-debarskoj, Pelagonijskoj i Prespanskoj eparhiji i njeni rezultati 1887–1889.” In Kralj Milan Obrenović, oslobodilac i reformator. Zasluge i poricanja. Tematski zbornik radova. Edited by Suzana Rajić and Žarko Ilić, 59–84. Beograd: Istraživačko-izdavački centar “Stari Vlah”, 2025. (Serbian Cyrillic) ,
Vojvodić, Mihailo. Stojan Novaković i Vladimir Karić. Beograd: Clio, 2003. (Serbian Cyrillic)
Published sources
Dokumenti o spoljnoj politici Kraljevine Srbije 1903–1914. Iz fondova Arhiva Srbije i Arhiva Jugoslavije, knj. I, Sveska 3/II (1/14. april – 30. juni/13. juli 1905. godine). Edited by Ljiljana Aleksić-Pejković. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, 2014. (Serbian Cyrillic)
Dokumenti o spoljnoj politici Kraljevine Srbije 1903–1914. Organizacija srpska odbrana (1903–1905) iz fondova Arhiva Srbije, knj. II, Dodatak 1. Edited by Ljiljana Aleksić-Pejković, and Vasilije Krestić. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, 2008. (Serbian Cyrillic)
Dokumenti o spoljnoj politici Kraljevine Srbije 1903–1914. Organizacija srpska odbrana 1906. iz fondova Arhiva Srbije, knj. II, Dodatak 2. Edited by Ljiljana Aleksić-Pejković, and Života Anić. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, 2007. (Serbian Cyrillic)
Dokumenti o spoljnoj politici Kraljevine Srbije 1903–1914. Organizacija srpska odbrana 1907. iz fondova Arhiva Srbije, knj. II, Dodatak 3. Edited by Ljiljana Aleksić-Pejković, and Života Anić. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, 2008. (Serbian Cyrillic)
Dokumenti o spoljnoj politici Kraljevine Srbije 1903–1914. Organizacija srpska odbrana 1908. iz fondova Arhiva Srbije, knj. III, Dodatak. Edited by Ljiljana Aleksić-Pejković. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, 2011. (Serbian Cyrillic)
Krakov, Stanislav. Plamen četništva. Beograd: KIZ “Hipnos,“ 1990. (Serbian Cyrillic)
Vučetić, Biljana. “Sećanja Antonija Todorovića na revolucionarnu akciju srpskog naroda u Turskoj 1904–1914. godine.” Mešovita građa – Miscellanea 28 (2007): 256–305. (Serbian Cyrillic)
Prenosi
Objavljeno
Številka
Rubrika
Licenca
Avtorske pravice (c) 2026 Uroš Šešum, Miroslav Radivojević
To delo je licencirano pod Creative Commons Priznanje avtorstva-Deljenje pod enakimi pogoji 4.0 mednarodno licenco.
Avtorji prispevkov, objavljenih v tej reviji, soglašajo z naslednjimi pogoji glede avtorskih pravic:
- Avtorji ohranijo avtorske pravice, reviji pa odobrijo pravico do prve objave. Delo se hkrati zaščiti z licenco za prosto uporabo avtorskih del (Creative Commons Attribution License), ki drugim osebam omogoča deljenje dela ob priznanju avtorstva in prve objave v tej reviji.
- Avtorji lahko sklenejo ločene dodatne pogodbene dogovore za neizključno distribucijo različice dela, objavljene v reviji, (npr. oddaja v institucionalni repozitorij ali objava v knjigi) z navedbo, da je bilo delo prvič objavljeno v tej reviji.
- Pred postopkom pošiljanja in med njim lahko avtorji delo objavijo v spletu (npr. v institucionalnih repozitorijih ali na svoji spletnih strani), k čemer jih tudi spodbujamo, saj lahko to prispeva k plodnim izmenjavam ter hitrejšemu in obsežnejšemu navajanju objavljenega dela (glej The Effect of Open Access).
